تابآوری اجتماعی: فراتر از طرحهای تحمیلی، به سوی همافزایی با ذائقه و نیاز جامعه
تابآوری اجتماعی، مفهومی حیاتی در دنیای پیچیده و پرشتاب امروز، به توانایی جوامع در مواجهه با بحرانها، چالشها و تغییرات ناگهانی اشاره دارد. این تابآوری نه تنها به زیرساختهای فیزیکی و اقتصادی وابسته است، بلکه عمیقاً در پیوندهای اجتماعی، اعتماد متقابل، مشارکت فعال شهروندان و احساس تعلق به جامعه ریشه دارد.
با این حال، متاسفانه اغلب شاهدیم تلاشها برای ارتقای تابآوری اجتماعی به جای آنکه رویکردی جامع و مبتنی بر نیازهای واقعی جامعه داشته باشند، به اجرای طرحهایی تحمیلی و بیارتباط با زندگی روزمره مردم تقلیل مییابند.
چرا طرحهای اجتماعمحور همیشه موفق نیستند؟
اجرای طرحهای اجتماعمحور به خودی خود یک گام مثبت در جهت تقویت پیوندهای اجتماعی است، اما این طرحها زمانی ثمربخش خواهند بود که بر پایه درک عمیق از نیازها، ارزشها و ویژگیهای منحصر به فرد جامعه هدف استوار باشند.
متاسفانه، بسیاری از این طرحها بدون نیازسنجی دقیق، غفلت از ظرفیتهای بومی و بدون توجه به ذائقه و انتظارات نسلهای زنده در جامعه طراحی و اجرا میشوند. این رویکرد نه تنها به هدف اصلی خود نمیرسد، بلکه میتواند اثرات منفی متعددی نیز به دنبال داشته باشد:
- ایجاد شکاف بین نسلها: طرحهایی که با سبک زندگی و ارزشهای نسل جوان همخوانی ندارند، میتوانند باعث ایجاد فاصلهی بین آنها و سایر اعضای جامعه شوند.
- کاهش مشارکت: وقتی مردم احساس کنند طرحها به آنها تحمیل میشوند و به نیازهایشان پاسخ نمیدهند، انگیزهی خود را برای مشارکت از دست میدهند.
- ایجاد انزجار و بیاعتمادی: تکرار طرحهای ناموفق و بیارتباط میتواند به بیاعتمادی عمومی به نهادهای مسئول و برنامهریزان شهری منجر شود.
- هدر رفت منابع: صرف هزینههای هنگفت برای اجرای طرحهایی که بازدهی مطلوبی ندارند، اتلاف منابع ارزشمند مالی و انسانی است.
“سلام محله”: نمونهای از یک رویکرد قابل تامل
طرح “سلام محله” به عنوان یکی از نمونههای اخیر تلاش برای احیای فضاهای محلی و تقویت پیوندهای اجتماعی، میتواند مورد بررسی دقیقتری قرار گیرد. در حالی که هدف این طرح قابل تقدیر است، انتقاداتی به سبک و سیاق اجرای آن وارد است.
برخی معتقدند که این طرح با در نظر نگرفتن شرایط روحی و روانی جامعه کنونی، و با تکیه بر الگوهای قدیمی و منسوخ شده، تلاش میکند تا با ساز مخالف شرایط فعلی جامعه بنوازد.
به طور خاص، رویکرد کلی طرح، فضاهای فیزیکی و فعالیتهای پیشنهادی آن، ممکن است با ذائقه و انتظارات نسل جوان همخوانی نداشته باشد.
در دنیایی که رسانههای اجتماعی، سرگرمیهای دیجیتال و سبک زندگی مدرن، بخش قابل توجهی از وقت و توجه جوانان را به خود جلب کردهاند، صرفاً ایجاد فضاهای سنتی و برگزاری فعالیتهای قدیمی ممکن است نتواند آنها را به مشارکت ترغیب کند.
راهکارها برای ارتقای تابآوری اجتماعی با رویکردی نوین
برای ارتقای تابآوری اجتماعی، نیازمند تغییر رویکرد و حرکت به سوی طرحهایی هستیم که:
- نیازسنجی دقیق: قبل از هر اقدامی، باید نیازها، خواستهها و اولویتهای جامعه هدف به طور دقیق شناسایی شوند. این کار میتواند از طریق نظرسنجی، جلسات گفتوگو، کارگاههای تعاملی و تحلیل دادههای اجتماعی انجام شود.
- مشارکت ذینفعان: در فرآیند طراحی و اجرای طرحها، باید از مشارکت فعال تمام ذینفعان، از جمله شهروندان، سمنها، کارشناسان و نهادهای دولتی بهرهمند شد.
- انطباقپذیری موضوعی و محتوایی: طرحها باید با ذائقه و سبک زندگی نسلهای مختلف جامعه همخوانی داشته باشند. این بدان معناست که باید از ایدهها و رویکردهای نوآورانه استقبال کرد و فعالیتهایی را طراحی کرد که برای جوانان جذاب و معنادار باشند.
- توجه به ظرفیتهای بومی: طرحها باید از ظرفیتها و منابع موجود در جامعه محلی بهرهمند شوند. این کار میتواند به تقویت حس تعلق و هویت محلی کمک کند.
- استفاده از فناوریهای نوین: فناوریهای نوین میتوانند ابزارهای قدرتمندی برای ارتقای مشارکت اجتماعی و تسهیل ارتباط بین شهروندان باشند.
- ارزیابی مستمر: طرحها باید به طور مستمر ارزیابی شوند تا نقاط قوت و ضعف آنها شناسایی شود و در صورت نیاز، اصلاحات لازم انجام شود.
سخن پایانی
تابآوری اجتماعی یک فرآیند پیچیده و چندبعدی است که نیازمند رویکردی جامع، نوآورانه و مبتنی بر مشارکت فعال جامعه است.
به جای اصرار بر اجرای طرحهای تحمیلی و بیارتباط، باید به دنبال ایجاد فضاهایی باشیم که افراد بتوانند در آنها احساس تعلق کنند، با یکدیگر تعامل داشته باشند و به حل مشکلات مشترک بپردازند. تنها با این رویکرد میتوانیم جوامعی تابآور و پویا بسازیم که قادر به مواجهه با چالشهای آینده باشند.
