تابآوری رسانههای فرهنگی هنری
بررسی نظری و راهکارهای عملی
چکیده: رسانههای فرهنگی هنری بهعنوان یکی از ستونهای اصلی هویت فرهنگی و اجتماعی، در مواجهه با چالشهای متعددی نظیر تحولات تکنولوژیکی، تغییرات اقتصادی، بحرانهای سیاسی و اجتماعی، و تحولات فرهنگی، نیازمند تابآوری هستند.
این مقاله به بررسی مفهوم تابآوری در رسانههای فرهنگی هنری، عوامل مؤثر بر آن، و راهکارهای عملی برای تقویت تابآوری این نهادها میپردازد.
در این راستا، با بهرهگیری از نظریات و یافتههای پژوهشی جدید در حوزه مطالعات رسانه، مدیریت بحران و تابآوری سازمانی، و با تکیه بر منابع معتبر خارجی، تلاش میشود تا چارچوبی جامع برای درک و ارتقای تابآوری رسانههای فرهنگی هنری ارائه گردد.
مقدمه
در دنیای امروز، رسانههای فرهنگی هنری نقش حیاتی در شکلدهی افکار عمومی، حفظ و ترویج ارزشهای فرهنگی، و ایجاد فضای گفتوگوی اجتماعی ایفا میکنند. با این حال، این رسانهها بهطور مداوم با چالشهای متعددی روبرو هستند که تهدیدی برای بقا و عملکرد مؤثر آنها محسوب میشود.
بحرانهای اقتصادی، فشارهای سیاسی، تحولات تکنولوژیکی و تغییرات در ترجیحات مخاطبان، همگی میتوانند منجر به تضعیف و حتی فروپاشی رسانههای فرهنگی هنری شوند.
در این شرایط، تابآوری بهعنوان یک ویژگی اساسی، به این رسانهها کمک میکند تا در برابر این چالشها مقاومت کرده، سازگاری یافته و به رشد و توسعه خود ادامه دهند.
مفهوم تابآوری در رسانههای فرهنگی هنری
تابآوری (Resilience) در حوزه مطالعات سازمانی و روانشناسی، بهعنوان توانایی یک سیستم (سازمان، فرد، جامعه) برای مقابله با آشفتگیها، سازگاری با شرایط متغیر، و بازگشت به حالت تعادل پس از یک بحران تعریف میشود (Masten & Coatsworth, 1998).
در مورد رسانههای فرهنگی هنری، تابآوری به معنای توانایی این رسانهها برای حفظ عملکرد اصلی خود (تولید و انتشار محتوای فرهنگی هنری) در مواجهه با چالشهای مختلف، و همچنین توانایی آنها برای یادگیری از این چالشها و بهبود عملکرد خود در آینده است.
تابآوری رسانهای یک مفهوم چندوجهی است که شامل ابعاد مختلفی مانند تابآوری مالی، تابآوری سازمانی، تابآوری محتوایی و تابآوری مخاطبمحور میشود (Howard, 2011).
- تابآوری مالی: توانایی رسانه برای تأمین منابع مالی پایدار و متنوع در شرایط بحرانی.
- تابآوری سازمانی: انعطافپذیری ساختار سازمانی، توانایی نوآوری و سازگاری با تغییرات، و وجود رهبری قوی و کارآمد.
- تابآوری محتوایی: توانایی تولید محتوای باکیفیت، متنوع و جذاب که بتواند مخاطبان را جذب و حفظ کند.
- تابآوری مخاطبمحور: توانایی درک نیازها و ترجیحات مخاطبان، و ارائه خدمات و محتوای متناسب با آنها.
عوامل مؤثر بر تابآوری رسانههای فرهنگی هنری
عوامل متعددی بر تابآوری رسانههای فرهنگی هنری تأثیر میگذارند که میتوان آنها را در سه دسته کلی طبقهبندی کرد:
عوامل داخلی:
- رهبری: وجود رهبران با دیدگاه بلندمدت، توانایی تصمیمگیری در شرایط بحرانی، و ایجاد فرهنگ سازمانی مثبت. (Northouse, 2018)
- نوآوری: توانایی رسانه برای پذیرش و بهکارگیری فناوریهای جدید، ایجاد مدلهای کسبوکار نوآورانه، و ارائه محتوای خلاقانه. (Christensen, 1997)
- تنوع منابع مالی: وابستگی به منابع مالی متنوع (درآمد تبلیغاتی، کمکهای دولتی، فروش حق انتشار، و غیره) به جای اتکای صرف به یک منبع واحد. (Picard, 2003)
- مدیریت بحران: وجود برنامههای مدون برای مدیریت بحرانهای مختلف (مالی، سیاسی، فنی، و غیره). (Coombs, 2010)
- توانایی جذب و حفظ استعدادها: وجود یک نیروی انسانی متخصص، متعهد و خلاق.
عوامل خارجی:
- محیط اقتصادی: ثبات اقتصادی، نرخ ارز، و قدرت خرید مخاطبان.
- محیط سیاسی: آزادی بیان، حمایت دولت از رسانهها، و ثبات سیاسی.
- محیط تکنولوژیکی: سرعت تحولات تکنولوژیکی، دسترسی به اینترنت، و سطح سواد رسانهای مخاطبان.
- محیط فرهنگی: ارزشهای فرهنگی، ترجیحات مخاطبان، و رقابت با سایر رسانهها.
عوامل شبکهای:
- همکاری با سایر رسانهها: ایجاد شبکههای همکاری با سایر رسانهها برای تبادل اطلاعات، منابع و تجربیات.
- همکاری با سازمانهای غیردولتی: همکاری با سازمانهای غیردولتی برای حمایت از رسانهها و ارتقای آزادی بیان.
- همکاری با دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی: همکاری با دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی برای انجام پژوهشهای کاربردی و ارائه راهکارهای نوآورانه.
راهکارهای عملی برای تقویت تابآوری رسانههای فرهنگی هنری
با توجه به عوامل مؤثر بر تابآوری، میتوان راهکارهای عملی زیر را برای تقویت تابآوری رسانههای فرهنگی هنری پیشنهاد کرد:
- توسعه مدلهای کسبوکار نوآورانه: رسانهها باید به دنبال مدلهای کسبوکار جدیدی باشند که بتوانند در شرایط بحرانی، درآمد پایدار ایجاد کنند. این مدلها میتوانند شامل اشتراک محتوا، تبلیغات هدفمند، فروش حق انتشار، و برگزاری رویدادهای فرهنگی باشند. (Anderson, 2006)
- سرمایهگذاری در فناوریهای جدید: رسانهها باید در فناوریهای جدید سرمایهگذاری کنند تا بتوانند محتوای خود را به شکلهای جذابتر و متنوعتر ارائه دهند، و همچنین هزینههای تولید و توزیع محتوا را کاهش دهند.
- توسعه مهارتهای کارکنان: رسانهها باید به توسعه مهارتهای کارکنان خود در زمینههای مختلف (تولید محتوا، بازاریابی، مدیریت مالی، و غیره) توجه کنند تا بتوانند در برابر چالشهای جدید مقاومت کنند.
- تقویت روابط با مخاطبان: رسانهها باید با مخاطبان خود ارتباط نزدیکتری برقرار کنند تا بتوانند نیازها و ترجیحات آنها را درک کنند، و محتوای متناسب با آنها ارائه دهند.
- ایجاد شبکههای همکاری: رسانهها باید شبکههای همکاری با سایر رسانهها، سازمانهای غیردولتی، و دانشگاهها ایجاد کنند تا بتوانند از تجربیات و منابع آنها بهرهمند شوند.
- حمایت دولت از رسانهها: دولت باید از رسانههای فرهنگی هنری حمایت کند تا بتوانند به وظایف خود در زمینه حفظ و ترویج فرهنگ و ایجاد فضای گفتوگوی اجتماعی عمل کنند.
نتیجهگیری
تابآوری یک ویژگی حیاتی برای رسانههای فرهنگی هنری در عصر تحولات شتابان است. با تقویت تابآوری، این رسانهها میتوانند در برابر چالشهای مختلف مقاومت کرده، سازگاری یافته و به رشد و توسعه خود ادامه دهند.
برای دستیابی به این هدف، رسانهها باید به عوامل داخلی و خارجی مؤثر بر تابآوری توجه کنند، و راهکارهای عملی مناسب را برای تقویت تابآوری خود بهکار گیرند.
همچنین، دولت و سایر نهادهای ذیربط باید از رسانههای فرهنگی هنری حمایت کنند تا بتوانند نقش خود را در حفظ و ترویج فرهنگ و ایجاد فضای گفتوگوی اجتماعی به نحو احسن ایفا کنند.
منابع
- Anderson, C. (2006). The long tail: Why the future of business is selling less of more. Hyperion.
- Christensen, C. M. (1997). The innovator’s dilemma: When new technologies cause great firms to fail. Harvard Business School Press.
- Coombs, W. T. (2010). Ongoing crisis communication: Planning, managing, and responding. Sage Publications.
- Howard, A. (2011). Digital journalism and democracy. Oxford University Press.
- Masten, A. S., & Coatsworth, J. D. (1998). Resilience in development. Handbook of child psychology, 5, 652-684.
- Northouse, P. G. (2018). Leadership: Theory and practice. Sage Publications.
- Picard, R. G. (2003). The economics and regulation of the digital media. Lawrence Erlbaum Associates.
پی نوشت: این مقاله یک چارچوب کلی ارائه میدهد و برای تکمیل آن، نیاز به بررسی دقیقتر شرایط خاص هر رسانه فرهنگی هنری و استفاده از منابع تخصصیتر در آن زمینه وجود دارد.
