تاب آوری سالمندان در شرایط جنگی
در شرایط جنگی جاری کشور، سالمندان را دریابیم
راهکارهای ارتقای تابآوری، سلامت و پایداری سالمندان ایرانی در بحرانهای ساختاری و جنگ
سالمندی نه پایان راه، که فصل پختگی و عصاره تجربههای یک ملت است. اما در روزگار التهاب، بحرانهای اقتصادی و سایه سنگین جنگ، این قشر فرهیخته بیش از هر گروه دیگری در معرض آسیبهای روانی، جسمی و معیشتی قرار میگیرند.
سالمندان ایرانی امروز در تقاطع چند بحران همزمان دستوپنجه نرم میکنند: از یک سو چالشهای فرسایشگر معیشتی به عنوان بازنشستگان و مستمریبگیران، از سوی دیگر هزینههای سرسامآور درمان و ناکارآمدی پوششهای بیمهای، و در نهایت اضطراب ناشی از نااطمینانیهای جنگ و بحرانهای پیرامونی.
برای صیانت از کرامت، سلامت روان و ارتقای تابآوری سالمندان در این شرایط بحرانی، نیازمند یک رویکرد جامع، چندبعدی و مبتنی بر مسئولیت اجتماعی و حمایتهای ساختاری هستیم.
ابعاد و ریشههای بحران برای سالمندان در شرایط جنگی
در شرایط بحران و جنگ، سالمندان با لایههای متعددی از تنش مواجه میشوند که نیازمند شناخت دقیق است:
- بحران معیشت و تورم ساختاری: بسیاری از سالمندان به دلیل ناکافی بودن مستمریها، توان مقابله با تورم لجامگسیخته و هزینههای روزمره زندگی را ندارند و در تامین نیازهای اولیه خود دچار درماندگی میشوند.
- شکاف شدید در خدمات درمانی و دارویی: بیماریهای مزمن ویژگی دوران سالمندی است؛ اما عدم پوشش کامل بیمهها برای داروهای تخصصی، تجهیزات پزشکی و خدمات توانبخشی، بار مالی سنگینی را بر دوش خانوادهها و خود سالمندان میگذارد.
- آسیبپذیری روانی و اضطراب بحران: شنیدن اخبار ناگوار، خاطرات تلخ جنگهای گذشته برای نسلهای قدیمیتر، ترس از آینده فرزندان و احساس انزوا در محیطهای شهری متشنج، سلامت روان سالمندان را به شدت تهدید میکند.
- اختلال در شبکههای حمایتی خانواده: مهاجرت فرزندان، دغدغههای اقتصادی خانوادههای جوان و محدودیتهای حرکتی خود سالمندان، گاه آنها را در انزوای کامل اجتماعی و عاطفی قرار میدهد.
راهکارهای عملیاتی برای ارتقای تابآوری و پایداری سالمندان
برای عبور امن و باکیفیت سالمندان از این روزهای سخت، اقدامات باید در چند سطح کلان، منطقهای و خرد (خانوادگی و محلهمحور) پیادهسازی شود:
الف) تقویت امنیت معیشتی و حمایتی فوری
- بستههای معیشتی هدفمند: ایجاد سامانههای توزیع یارانههای کالایی و دارویی ویژه سالمندان بیسرپرست یا بدسرپرست جهت کاهش شوکهای اقتصادی.
- مناسبسازی حقوق و مستمریها: تعدیل فوری مستمری بازنشستگان متناسب با خط فقر واقعی و نرخ تورم بحرانی جنگ.
ب) توسعه نظام مراقبتهای بهداشتی و درمان ارزانقیمت
- بیمه فراگیر درمان سالمندی: الزام بیمههای پایه به پوشش ۱۰۰ درصدی داروهای پرمصرف سالمندان و خدمات مراقبت در منزل (Home Care).
- تیمهای سیار پزشکی و روانپزشکی محلهمحور: اعزام گروههای داوطلب پزشکی و مددکاری اجتماعی به منازل یا خانههای سلامت محلات برای ویزیت رایگان و تامین داروهای ضروری سالمندان ناتوان.
ج) ارتقای سلامت روان و کاهش اضطراب جنگ
- خطوط تلفن اختصاصی مشاوره روانشناختی: راهاندازی مراکز تلفنی رایگان برای ارائه خدمات حمایت روانی-اجتماعی (PSS) و کاهش استرس و ترس ناشی از بحران.
- محیطهای امن محلی: ایجاد پناهگاهها و فضاهای امن، آرام و مناسبسازیشده برای سالمندان در مناطق مسکونی که دسترسی سریع به امکانات اضطرابزدایی داشته باشند.
د) احیای همبستگی اجتماعی و شبکههای محلهمحور
- پویشهای داوطلبانه همسایهداری (Neighbor Watch): تشویق جوانان و اعضای محلات به سرکشی روزانه، خرید اقلام ضروری و پیگیری وضعیت سلامت سالمندان تنها در هر مجتمع مسکونی یا محله.
- نقشآفرینی نسل سالمند به عنوان انتقالدهندگان تجربه تابآوری: استفاده از تجارب زیسته سالمندان در بحرانهای تاریخی گذشته برای آرامشبخشی به نسلهای جوانتر، که خود موجب افزایش احساس مفید بودن و عزتنفس در سالمندان میشود.
مسئولیت نهادهای مدنی، رسانهها و دولت
در شرایط جنگ و بحران، هیچ نهادی نباید به تنهایی بار مسئولیت را به دوش بکشد:
- نقش رسانهها: رسانهها باید با تولید محتواهای آموزشی در خصوص خود مراقبتی سالمندان در بحران، آگاهیبخشی به خانوادهها و جلب توجه نهادهای مسئول به وضعیت این قشر، صدایی رسا برای سالمندان باشند.
- مسئولیت نهادهای حمایتی و دولتی: تدوین پروتکلهای اضطراری تخلیه، اسکان و پشتیبانی ویژه از خانههای سالمندان و سالمندان مقیم منازل در مناطق بحرانزده ضروری است.
- نقش سازمانهای مردمنهاد (سمنها) و مددکاران اجتماعی: فعالسازی گروههای همیار اجتماعی و خیریههای تخصصی جهت شناسایی دقیق سالمندان آسیبپذیر و توزیع عادلانه منابع حمایتی.
نتیجهگیری
تاب آوری یک جامعه در روزهای جنگ و التهاب، به میزان توجه آن به آسیبپذیرترین اعضایش سنجیده میشود. سالمندان، ستونهای خاطره و ریشههای اخلاقی جامعه ما هستند.
حمایت از آنان در این روزگار سخت، نه تنها یک وظیفه انسانی و اخلاقی، بلکه گامی بنیادین برای حفظ انسجام ملی، ثبات روانی خانوادهها و پاسداشت کرامت انسانی است.
بیایید در سایه بحران، بیش از همیشه دستگیر و پناهگاه گیسو سفیدان و مو سفیدان دیارمان باشیم.
