مقابله با جنگ روانی و تاب آوری ملی
چرا سواد رسانهای و همبستگی مردم و مسئولان کلید نهایی است؟
در جهان کنونی، جنگها دیگر تنها در میدانهای نظامی و صحنههای نبرد فیزیکی رقم نمیخورند؛ بلکه پیچیدهترین و سناریومحورترین جنگها در بستر «رسانهها» و درون «ذهن و باور جامعه» در جریان است. آنچه امروز از آن به عنوان «جنگ روانی مداوم» یا «جنگ شناختی» یاد میشود، هدفی جز نشانهرفتن سرمایه اجتماعی، تضعیف اعتماد عمومی و شکننده ساختن تابآوری ملی ندارد.
شبکه های معاند و اتاقهای فکر نظام سلطه با روایتسازیهای هدفمند، سعی در وارونهنمایی واقعیتها و ترویج ناامیدی دارند.
در این برهه حساس و تاریخی، راهبرد موفقیت در مقابله با این هجمهها، بر دو پایه استوار و همافزا تکیه دارد: تجهیز آحاد جامعه به سواد رسانهای و ایجاد هماهنگی مستقیم، شفاف و شکافناپذیر میان مردم و مسئولان.
سواد رسانهای؛ زره دفاعی جامعه در برابر روایتسازیهای هدفمند
سواد رسانهای در عصر حاضر یک مهارت تجملی نیست، بلکه یک «ضرورت دفاعی» و نوعی مصونیتبخشی عمومی در برابر ویروسهای اخبار جعلی و جنگ روانی است.
شبکه های معاند با بهرهگیری از تکتیکهای پیچیده تبلیغاتی مانند «بزرگنمایی نقاط ضعف»، «سانسور موفقیتها»، «ایجاد خشم احساسی و شتابزده» و «دستکاری دادهها»، تلاش میکنند تفکر انتقادی را از مخاطب سلب کنند.
سواد رسانهای به مردم کمک میکند تا:
- رژیم مصرف رسانهای خود را مدیریت کنند: به هر منبع خبری اعتماد نکرده و توانایی تشخیص اخبار موثق از شایعات یا تکنیکهای «دروغ بزرگ» را کسب کنند.
- اهداف پنهان پشت روایتها را تحلیل کنند: متوجه شوند که چرا یک خبر خاص در یک زمان مشخص با ضریب بالای خبری منتشر میشود و چه پیامد روانی بر روی جامعه دنبال میکند.
- از واکنشهای هیجانی فاصله بگیرند: با تقویت تفکر انتقادی، مانع از آن شوند که اتاقهای فکر دشمن نیت خود در ایجاد التهاب، ناامیدی و ناامنی روانی را محقق سازند.
در نتیجه، سواد رسانهای توانمندسازی افکار عمومی برای مواجهه هوشمندانه با پیامهاست تا جامعه به جای نفعبردن جریان معاند، خود تحلیلگر و پالایشکننده اطلاعات باشد.
ارتقای تابآوری ملی؛ معبر گذار از چالشهای شناختی
تابآوری ملی به معنای توانایی یک ملت برای ایستادگی، بازسازی و حفظ ثبات روانی و اجتماعی در مواجهه با فشارهای بیرونی، بحرانها و هجمههای سنگین رسانهای است.
روایتسازیهای هدفمند تلاش میکنند تا جامعه را دچار «انسداد روانی» کنند؛ بدین معنا که مردم احساس کنند هیچ افق روشنی وجود ندارد. در این نقطه، سواد رسانهای به عنوان موتور محرک تابآوری وارد عمل میشود. وقتی آحاد جامعه آگاه باشند که ابهامآفرینی و ناامیدسازی، جبهه دوم نبرد علیه کشور است، ثبات روانی خود را حفظ کرده و با هوشمندی، مرز میان «نقد سازنده درونگفتمانی» و «تخریب هویت و اراده ملی از سوی دشمن» را تفکیک میکنند.
هماهنگی شکافناپذیر مردم و مسئولین؛ شرط لازم مقابله موفق
پاسخ به این پرسش که «مقابله با جنگ روانی چگونه موفقیتآمیز خواهد شد؟» تنها یک جواب جامع دارد: پیوند مستحکم و دوطرفه میان مردم و کارگزاران نظام.
بزرگترین شکنندگی در برابر جنگ شناختی زمانی رخ میدهد که میان واقعیتهای زیسته مردم و روایت رسمی مسئولان فاصله بیفتد. برای ناامید ساختن شبکههای معاند و ایجاد همبستگی شکستناپذیر، تحقق الزامات زیر از سوی مسئولان و مردم ضروری است:
الف) وظایف و الزامات مسئولان:
- شفافیت و روایت اول: مسئولان باید در مواجهه با بحرانها و رویدادها، پیشگامِ اطلاعرسانی صادقانه و سریع باشند. خلاء اطلاعرسانی داخلی، اصلیترین زمینهساز شایعهپراکنی رسانههای بیرونی است.
- پاسخگویی عملی و حل مسائل واقعی: جنگ روانی بر روی بسترهای واقعی (مانند مشکلات اقتصادی یا اداری) سوار میشود. کارآمدی اجرایی و تلاش مشهود برای حل مسائل مردم، بهترین پدافند در برابر جنگ روانی است.
- ارتباط مستقیم و بیواسطه: مسئولان باید شنونده دغدغهها و نقدهای مردم باشند تا حس دیده شدن و مشارکت در اداره کشور تقویت شود.
ب) نقش و هوشمندی مردم:
- حفظ انسجام و همبستگی ملی: آگاهی از اینکه ایجاد شکافهای قومی، مذهبی و سیاسی، هدف اصلی سناریوهای دشمن است.
- همکاری در ساخت روایت ملی: پشتیبانی از منافع ملی و عدم بازنشر شایعات بیاساس در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی.
جمعبندی؛ چشمانداز پیروزی در نبرد شناختی
مقابله موفق با جنگ روانی مداوم، نیازمند حرکت متوازن در دو مسیر است: سختافزاری (کارآمدی، شفافیت و پاسخگویی مسئولان) و نرمافزاری (ارتقای سواد رسانهای و تابآوری ملی توسط مردم).
هرگاه مردم با چشمانی باز و متکی بر سواد رسانهای به صحنه نگاه کنند و مسئولان نیز با اتکا به شفافیت و خدمترسانی بیوقفه، اعتماد عمومی را پاس بدارند، هیچ روایتسازی هدفمندی قادر نخواهد بود اراده و پیوند ملی را خدشهدار کند.
این هماهنگی مستقیم و شکافناپذیر، همان سپر پولادینی است که دشمن را در نبرد شناختی و روانی علیه ایران اسلامی با شکست مواجه خواهد ساخت.
