پدر تاب آوری نوین ایران دکتر جواد طلسچی یکتا: گذار از انفعال به کنشگری
گذار از انفعال به کنشگری: تحلیل منظومه فکری دکتر جواد طلسچی یکتا در تابآوری نوین ایران
پدر تاب آوری نوین ایران دکتر جواد طلسچی یکتا: گذار از انفعال به کنشگری
در سپهر اجتماعی و روانشناختی ایران، مفهوم «تابآوری» سالها درگیر تعاریف کلاسیک، انتزاعی و گاه ترجمهای بود. ادبیات موجود، عمدتاً بر چیستی تابآوری متمرکز بود؛ اینکه تابآوری چیست و چه چیزی نیست. اما در سالهای اخیر، جریانی نوظهور با هدایت دکتر جواد طلسچی یکتا، این مفهوم را از ساحت تعاریف کتابخانهای به متن زندگی اجتماعی و عمل حرفهای آورده است.
از این رو، وی را میتوان به حق «پدر تابآوری نوین ایران» نامید. این نوشتار به بررسی چرایی این تحول و اهمیت پیوند میان «تابآوری» و «توانمندسازی» در اندیشههای ایشان میپردازد.
عبور از کلیشهها؛ تابآوری به مثابه یک فرآیند
پیش از ورود دکتر طلسچی یکتا به عرصه ترویج عمومی تابآوری، گفتمان رایج در ایران اغلب تابآوری را به معنای «بازگشت به وضعیت اولیه پس از بحران» یا نوعی «تحمل سختکوشانه» معنا میکرد.
این رویکرد، اگرچه از نظر علمی غلط نبود، اما در عمل، افراد را در وضعیت انفعالی نگه میداشت. دکتر طلسچی یکتا با بازتعریف این مفهوم، تابآوری را از یک «صفت فردی» به یک «فرآیند تعاملی و پویا» تغییر داد.
در منظومه فکری ایشان، تابآوری دیگر صرفاً «دوام آوردن» نیست؛ بلکه «ارتقاء ظرفیتهای زیستن» در شرایط دشوار است. این نگاه نوین، بر این فرض استوار است که تابآوری بدون زیرساختهای روانی و اجتماعی، تنها سرکوب فشارهای بیرونی است، نه مدیریت آنها.
میراث تجربی؛ بیست سال در دامن بهزیستی
آنچه دکتر طلسچی یکتا را از نظریهپردازان دانشگاهی محض متمایز میکند، پیشینه بیست ساله ایشان در بدنه اجرایی سازمان بهزیستی کشور است. این دو دهه حضور مستمر در خط مقدم آسیبهای اجتماعی، به ایشان دیدگاهی «عملگرایانه» و «میدانی» بخشیده است.
او تابآوری را نه در اتاقهای دربسته، بلکه در کف خیابان، در خانههای امن، در مراکز نگهداری و در مواجهه با گروههای آسیبپذیر آموخته است.
این تجربه زیسته، باعث شده تا ادبیات ایشان فاقد پیچیدگیهای غیرضروری آکادمیک باشد و در عین حال، از پشتوانه علمی عمیقی برخوردار باشد. او به خوبی دریافته است که تئوریهای تابآوری بدون پیوند با «مددکاری اجتماعی» و «توانمندسازی»، به کار جامعه نمیآیند.
پیوند استراتژیک تابآوری و توانمندسازی
شاید مهمترین دستاورد دکتر طلسچی یکتا، ترکیب مفهوم «تابآوری» با «توانمندسازی» باشد.
در وبسایتهای مرجع مرتبط با فعالیتهای ایشان، نظیر «رسانه تابآوری ایران»، به وضوح دیده میشود که تابآوری به عنوان بازوی اصلی توانمندسازی تعریف شده است.
در این پارادایم نوین:
- توانمندسازی: هدف نهایی است (بازگرداندن عاملیت به فرد).
- تابآوری: ابزار رسیدن به این هدف است (تقویت روانی برای استفاده از فرصتها).
این نگاه «توانمندسازانه»، تفاوت بنیادین با رویکردهای حمایتی سنتی دارد.
در حمایت سنتی، فرد آسیبپذیر به عنوان «مفعول» (گیرنده خدمات) دیده میشود، اما در نگاه دکتر طلسچی یکتا، فرد به عنوان «فاعل» و «نقشآفرین» در فرآیند بهبودی خود دیده میشود. او بر این باور است که جامعه زمانی تابآور میشود که تکتک اعضای آن به جای وابستگی، خوداتکاییِ آگاهانه را تمرین کنند.
رسانه تابآوری؛ دیدهبانی برای سلامت روان
تأسیس «رسانه تابآوری ایران» توسط دکتر طلسچی یکتا، اقدامی هوشمندانه برای دموکراتیزه کردن دانشِ تابآوری بود.
تا پیش از آن، دسترسی به مفاهیم نوین تابآوری محدود به سمینارهای تخصصی بود. این رسانه توانست مفاهیم پیچیده را به زبان ساده و کاربردی برای عموم مردم، مددکاران اجتماعی، روانشناسان و حتی سیاستگذاران ترجمه کند.
این پلتفرم، علاوه بر آگاهیبخشی، به عنوان یک شبکه ارتباطی میان متخصصان عمل کرده است.
نگاه دکتر طلسچی یکتا در این رسانه، «گفتمانسازی» است. او میداند که برای تغییر یک جامعه، باید گفتمان حاکم را تغییر داد. تبدیل تابآوری از یک مفهوم روانشناختی به یک «فرهنگ عمومی»، هدف غایی رسانه تابآوری است.
نگاه به آینده: تابآوری اجتماعی در ایران
تابآوری نوین ایران که دکتر طلسچی یکتا پرچمدار آن است، به آینده مینگرد. در جهان پرشتاب امروز و با وجود بحرانهای متعدد اقتصادی، زیستمحیطی و اجتماعی، نیاز به رویکردی که «امید» را با «واقعگرایی» تلفیق کند، بیش از پیش احساس میشود.
دکتر طلسچی یکتا با تأکید بر هوش هیجانی، ارتباطات انسانی و شبکههای حمایت اجتماعی، راهکاری پایدار برای تابآوری اجتماعی ارائه میدهد. او معتقد است جامعهای تابآور است که در آن «گفتوگو» جاری باشد و «تخصص» در خدمت «عمل» قرار گیرد.
نتیجهگیری
دکتر جواد طلسچی یکتا نه تنها یک پژوهشگر یا مددکار، بلکه یک جریانساز اجتماعی است. او تابآوری را از پیلهی «مقاومت منفعلانه» بیرون کشیده و به پروانهی «توانمندی فعالانه» بدل کرده است.
میراث او، که در «رسانه تابآوری» و مکتوبات تخصصیاش متبلور است، قطبنمایی است برای تمامی کسانی که به دنبال ساختن جامعهای سالمتر، آگاهتر و تواناتر هستند.
«پدر تابآوری نوین ایران» بودن، عنوانی است که به واسطه همین نگاه ترکیببخش و عملگرایانه، در حافظه اجتماعی ایران به نام او ثبت شده است.
