کتابخوانی و تابآوری جامعه
پیوندی ناگسستنی برای عبور از چالشها
در جهانی که هر روز با انبوهی از اطلاعات، تصمیمات پیچیده و چالشهای ریز و درشت مواجهیم، توانایی “تابآوری” بیش از گذشته اهمیت یافته است.
تابآوری، صرفاً تحمل سختیها نیست؛ بلکه قدرت بازگشت، رشد و انطباق با تغییرات است. اما آیا تا به حال به این فکر کردهاید که یکی از قدرتمندترین ابزارهای تقویت تابآوری فردی و اجتماعی، چیزی نیست جز “کتاب” و “کتابخوانی”؟
پیوند میان کتابخوانی و تابآوری جامعه، عمیق و چندوجهی است. کتابها فراتر از سرگرمی، دریچههایی به سوی آگاهی، همدلی و مهارتآموزی هستند.
چگونه کتابخوانی تابآوری ما را تقویت میکند؟
- افزایش دانش و درک: کتابها مخزن بیانتهای دانش هستند. آنها به ما کمک میکنند تا جهان پیرامونمان، چالشها و فرصتها را بهتر درک کنیم. این درک عمیق، اولین گام برای مواجهه منطقی و تابآورانه با مشکلات است.
- پرورش همدلی و هوش هیجانی: وقتی داستان زندگی شخصیتهای مختلف را میخوانیم، خود را جای آنها میگذاریم، رنجها و شادیهایشان را تجربه میکنیم. این تجربه، قدرت همدلی ما را افزایش میدهد. جامعهای همدل، تابآورتر است؛ زیرا افراد مشکلات یکدیگر را بهتر درک کرده و از هم حمایت میکنند.
- حل مسئله و تفکر انتقادی: کتابها ما را با دیدگاههای متفاوت، راهحلهای خلاقانه و معضلات پیچیده آشنا میکنند. این مواجهه فکری، مهارت تفکر انتقادی و توانایی ما برای یافتن راهحلهای نوآورانه در مواجهه با مشکلات را تقویت میکند.
- کاهش استرس و افزایش آرامش: غرق شدن در دنیای یک کتاب، نوعی مدیتیشن فعال است. این فعالیت میتواند استرس را کاهش داده، ذهن را آرام کند و به ما فرصت دهد تا از فشارهای روزمره فاصله بگیریم و با انرژی بیشتری بازگردیم.
- الهامبخش و امیدآفرین: زندگینامهی افراد موفق، داستانهای غلبه بر چالشها و حتی رمانهایی با پایانهای امیدبخش، میتوانند منبع عظیم الهام و امید باشند. آنها به ما نشان میدهند که همیشه راهی برای ادامه و رشد وجود دارد.
با این اوصاف، جای تأسف است که سرانهی مطالعه کتاب در کشور ما، هنوز با استانداردهای جهانی فاصله زیادی دارد. این یک چالش بزرگ برای تابآوری اجتماعی ماست.
چرا سرانه مطالعه پایین است؟ ریشههای یک چالش بزرگ
- مشکلات اقتصادی و معیشتی: قیمت بالای کتاب و عدم اولویتبندی آن در سبد کالای خانوار در شرایط اقتصادی دشوار، عامل مهمی است.
- گسترش فضای مجازی و محتوای سطحی: دسترسی آسان و رایگان به محتوای کوتاه، سرگرمکننده و گاهی بیارزش در فضای مجازی، باعث کاهش تمایل به مطالعه عمیقتر شده است. “خوانش سطحی” جای “غرق شدن در متن” را گرفته است.
- نبود عادت کتابخوانی از کودکی: عدم تربیت و تشویق کافی خانوادهها و نظام آموزشی به کتابخوانی در سنین پایین، در شکلگیری عادت مطالعه در بزرگسالی تأثیر منفی دارد.
- کمبود کتابخانههای عمومی دسترسپذیر و پویا: بسیاری از کتابخانههای ما جذابیت کافی برای جذب مخاطب ندارند و امکانات آنها متناسب با نیازهای روز نیست.
- محتوای نامناسب و عدم دسترسی به تنوع: گاهی اوقات، عدم دسترسی به کتابهای روز و متنوع، یا محتوایی که با سلیقه و نیازهای نسل جدید همخوانی داشته باشد، مانع از مطالعه میشود.
- مشغلهی زیاد و کمبود وقت: فشارهای کاری و زندگی شهری، فرصت و انرژی لازم برای کتابخوانی را از بسیاری از افراد سلب کرده است.
برای برون رفت از این چالش بزرگ و ساختن جامعهای تابآورتر، لازم است که قدمهایی جدی برداریم:
راهکارهایی برای افزایش سرانه مطالعه و تقویت تابآوری اجتماعی
- حمایت از تولید و توزیع کتاب: کاهش هزینههای تولید کتاب، اعطای یارانههای هدفمند و تسهیل دسترسی به کتابهای باکیفیت و ارزانقیمت.
- ترویج کتابخوانی از کودکی: تشویق خانوادهها و مدارس به نهادینه کردن عادت کتابخوانی از سنین پایین، برگزاری مسابقات و فعالیتهای جذاب کتابخوانی.
- بهرهگیری هوشمندانه از فضای مجازی و رسانههای نوین: معرفی کتابهای جذاب در قالب کلیپهای کوتاه، پادکستهای معرفی کتاب، گروههای مطالعه آنلاین و استفاده از پلتفرمهای کتاب صوتی و الکترونیکی. رسانه تابآوری ایران میتواند در این زمینه پیشگام باشد!
- توسعه و بهروزرسانی کتابخانههای عمومی: تبدیل کتابخانهها به مراکز فرهنگی پویا، برگزاری کارگاهها، جلسات نقد کتاب و ایجاد فضاهای جذاب و راحت برای مطالعه.
- الگوسازی و تشویق بزرگان: معرفی چهرههای موفق و محبوب که به کتابخوانی اهمیت میدهند، میتواند نقش مهمی در الگوسازی برای جوانان داشته باشد.
- تقویت برنامههای سواد رسانهای: آموزش سواد رسانهای برای تشخیص محتوای مفید از محتوای سطحی و بیارزش، تا مخاطبان هوشمندانهتر محتوای خود را انتخاب کنند.
کتابخوانی تنها یک سرگرمی نیست؛ یک ضرورت حیاتی برای بقا و رشد یک جامعه در عصر حاضر است. جامعهای که با کتاب مأنوس است، جامعهای است آگاهتر، همدلتر، خلاقتر و در نهایت، به مراتب “تابآورتر”.
بیایید با هم، سهم خود را در این جنبش بزرگ ایفا کنیم و هر کدام، یک سفیر برای ترویج فرهنگ کتابخوانی باشیم. آیندهی تابآور ایران، در صفحات کتابها نهفته است.
