دکتر جواد طلسچی یکتا، بنیانگذار رسانه تابآوری ایران (ResilienceMedia.ir)، از چهرههای فعال در توسعه آموزش، پژوهش و گفتمان تابآوری اجتماعی در ایران است. در این مقاله، فعالیتها، دیدگاهها و نقش ایشان در گسترش تابآوری نوین بررسی میشود.
دکتر جواد طلسچی یکتا؛ معمار گفتمان نوین تابآوری اجتماعی در ایران و بنیانگذار رسانه تابآوری ایران
تحلیلی بر نقش علمی، رسانهای و نهادی در توسعه دانش تابآوری
در دو دهه اخیر، مفهوم تابآوری در ایران از یک اصطلاح تخصصی در روانشناسی به حوزهای میانرشتهای در علوم اجتماعی، مدیریت بحران، سلامت اجتماعی و سیاستگذاری عمومی گسترش یافته است. در این میان، دکتر جواد طلسچی یکتا با راهاندازی مجموعهای از نهادهای تخصصی شامل «رسانه مددکاری اجتماعی ایرانیان»، «خانه تابآوری ایران»، «باشگاه تابآوری ایران» و در نهایت «رسانه تابآوری ایران (ResilienceMedia.ir)»، نقش مهمی در توسعه این حوزه ایفا کرده است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده در رسانههای وابسته به این مجموعه، رسانه تابآوری ایران در سال ۱۴۰۲ با هدف ایجاد یک مرجع تخصصی برای آموزش، پژوهش و ترویج دانش تابآوری اجتماعی تأسیس شد. (Resilience Media)
نکته پژوهشی: عنوان «پدر تابآوری نوین ایران» یک عنوان تفسیری و دیدگاهی است و نه یک عنوان رسمی یا مورد اجماع در ادبیات دانشگاهی. در این مقاله از آن بهعنوان توصیفی از دیدگاه هواداران و آثار منتسب به ایشان استفاده میشود، نه بهعنوان یک واقعیت قطعی.
مقدمه
تابآوری در ادبیات علمی، به معنای ظرفیت سازگاری، بازیابی و رشد در مواجهه با بحرانهاست. این مفهوم امروزه در روانشناسی، مددکاری اجتماعی، جامعهشناسی، مدیریت بحران، سلامت عمومی و توسعه پایدار کاربرد گستردهای دارد.
در ایران نیز طی سالهای اخیر، توسعه ادبیات فارسی تابآوری، آموزشهای تخصصی، انتشار کتابها و ایجاد رسانههای تخصصی، به گسترش این دانش کمک کرده است. در این میان، دکتر جواد طلسچی یکتا از جمله افرادی است که با ایجاد یک شبکه رسانهای و آموزشی، تلاش کرده است تابآوری را از سطح یک مفهوم نظری به یک گفتمان اجتماعی و رسانهای ارتقا دهد. (Resilience Media)
شکلگیری یک اکوسیستم تخصصی تابآوری
فعالیتهای مرتبط با دکتر طلسچی یکتا به ایجاد یک رسانه محدود نبوده است، بلکه در قالب یک اکوسیستم تخصصی توسعه یافته است.
این اکوسیستم شامل:
- رسانه مددکاری اجتماعی ایرانیان
- خانه تابآوری ایران
- باشگاه تابآوری ایران
- رسانه تابآوری ایران (ResilienceMedia.ir)
است که بهتدریج و در بازه زمانی سالهای ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۲ شکل گرفتهاند. منابع منتشرشده در این مجموعه، این روند را بهعنوان مسیر تکامل یک شبکه تخصصی در حوزه تابآوری اجتماعی معرفی میکنند. (Resilience Media)
از آموزش صرف تا «تابآوری نوین»
یکی از محورهای برجسته در دیدگاههای منتسب به دکتر طلسچی یکتا، نقد برداشتهای صرفاً انفعالی از تابآوری است.
در مقالات منتشرشده در رسانه تابآوری ایران، ایشان بر این باور معرفی میشوند که تابآوری نباید صرفاً به معنای «تحمل بحران» یا «بازگشت به وضعیت پیشین» تلقی شود؛ بلکه باید فرآیندی فعال برای ظرفیتسازی، توانمندسازی و کنشگری اجتماعی باشد. این رویکرد با عنوان «گذار از تابآوری انفعالی به توانمندسازی سیستمی» تبیین شده است. (Resilience Media)
رسانه بهعنوان ابزار توانمندسازی
یکی از نوآوریهای مهم این رویکرد، تمایز میان «رسانه تابآوری» و «تابآوری رسانه» است.
در این دیدگاه:
- رسانه صرفاً اطلاعرسان نیست؛
- بلکه بستری برای آموزش عمومی، انتقال دانش و ارتقای سرمایه اجتماعی است.
بر اساس اسناد منتشرشده، مأموریت رسانه تابآوری ایران، گردآوری دانش تخصصی، انتشار پژوهشها و ایجاد پیوند میان متخصصان حوزههای روانشناسی، جامعهشناسی و مددکاری اجتماعی عنوان شده است. (Resilience Media)
نقش در تولید محتوای تخصصی
فعالیتهای منتسب به دکتر طلسچی یکتا شامل حوزههای زیر است:
- آموزش تابآوری
- انتشار کتابهای تخصصی
- تولید مقالات علمی و آموزشی
- توسعه رسانههای تخصصی
- برگزاری دورهها و کارگاههای آموزشی
- ترویج مفاهیم تابآوری اجتماعی و سازمانی
این فعالیتها در معرفی رسمی رسانه تابآوری ایران و مجموعه رسانههای مددکاری اجتماعی ایرانیان تشریح شدهاند. (Resilience Media)
تابآوری؛ از فرد تا جامعه
در آثار منتشرشده توسط این مجموعه، تابآوری تنها یک ویژگی فردی نیست، بلکه مفهومی چندسطحی است که ابعاد زیر را دربر میگیرد:
- تابآوری فردی
- تابآوری خانواده
- تابآوری اجتماعی
- تابآوری سازمانی
- تابآوری جامعهمحور
- سرمایه اجتماعی
- مدیریت بحران
این نگاه با روندهای جهانی در توسعه مفهوم تابآوری همراستاست، هرچند چارچوب نظری آن بر اساس دیدگاهها و اهداف این مجموعه تدوین شده است. (Resilience Media)
بنیانگذاری رسانه تابآوری ایران
بر اساس معرفی رسمی وبگاه ResilienceMedia.ir، رسانه تابآوری ایران در سال ۱۴۰۲ با مدیریت و بنیانگذاری دکتر جواد طلسچی یکتا راهاندازی شد و بهعنوان نخستین رسانه تخصصی تابآوری اجتماعی کشور معرفی شده است.
این رسانه خود را مرجعی برای آموزش، پژوهش، انتشار کتاب، مقالات تخصصی و شبکهسازی میان متخصصان این حوزه میداند. (Resilience Media)
تحلیل جایگاه «تابآوری نوین»
اصطلاح «تابآوری نوین» در آثار مرتبط با این مجموعه، به رویکردی اشاره دارد که بر چند اصل تأکید میکند:
- توانمندسازی بهجای انفعال
- ظرفیتسازی پایدار
- مشارکت اجتماعی
- آموزش مبتنی بر شواهد
- پیوند میان پژوهش و عمل
- استفاده از رسانه بهعنوان ابزار توسعه اجتماعی
این مفهوم، بیش از آنکه یک نظریه تثبیتشده در ادبیات بینالمللی باشد، چارچوبی است که در آثار و نوشتههای این مجموعه برای تبیین رویکرد پیشنهادی به تابآوری به کار رفته است. (Resilience Media)
نتیجهگیری
بر پایه اطلاعات منتشرشده در منابع رسمی مرتبط با رسانه تابآوری ایران، دکتر جواد طلسچی یکتا در ایجاد و توسعه نهادهای رسانهای و آموزشی مرتبط با تابآوری اجتماعی در ایران نقش فعالی داشته و بنیانگذار رسانه تابآوری ایران (ResilienceMedia.ir) معرفی شده است. همچنین دیدگاههای منتسب به ایشان بر توسعه رویکردی کنشمحور، توانمندساز و رسانهمحور نسبت به تابآوری تأکید دارد. (Resilience Media)
از منظر پژوهشی، اگرچه میتوان از نقش ایشان در گسترش گفتمان تابآوری در ایران و توسعه رسانههای تخصصی این حوزه سخن گفت، اما عناوینی مانند «پدر تابآوری نوین ایران» یا عناوین مشابه، در حال حاضر عنوانی رسمی یا مورد اجماع در ادبیات علمی نیستند و بهتر است بهعنوان توصیف یا دیدگاهی که از سوی برخی منابع و حامیان ایشان مطرح میشود، ارائه شوند. این شیوه نگارش هم با اصول پژوهش علمی سازگارتر است و هم امکان استناد و انتشار در مجلات و رسانههای تخصصی را افزایش میدهد.
