با توجه به اهمیت معرفی تازههای نشر و دستاوردهای علمی سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ در حوزه تابآوری، مقاله زیر با استانداردهای تخصصی برای انتشار در رسانه تابآوری ایران تدوین شده است:
دیدهبان علمی: تحلیل آثار شاخص و جریانساز تابآوری در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶
در دو سال اخیر، ادبیات جهانی در حوزه تابآوری از رویکرد محضِ نظری به سمت مدلهای «عملیاتی» و «تخصصیسازی شده» حرکت کرده است.
پژوهشهای نوین نشان میدهند که تابآوری دیگر یک ویژگی ثابت نیست، بلکه فرآیندی پویاست که در تعامل با محیط، چرخه زندگی و ساختارهای اجتماعی بازتعریف میشود.
در این نوشتار، سه اثر برجسته که در سال ۲۰۲۶ به عنوان قطبنماهای جدید این رشته شناخته شدهاند، بررسی میشوند.
تابآوری در چرخه زندگی: نگاهی به تروما از منظر تحولی
اثر برجسته کارولین اسکوف وستبیرگ (Caroline Skov Vestbjerg) تحت عنوان «تابآوری در چرخه زندگی» (۲۰۲۶)، یکی از جامعترین متون در زمینه روانشناسی تحولی است.
- نوآوری اثر: وستبیرگ برخلاف مدلهای کلاسیک که تروما را یک نقطه انجماد در تاریخچه فرد میدیدند، تروما را به عنوان عنصری در جریان زندگی بررسی میکند. او استدلال میکند که مکانیسمهای تابآوری در کودکی با میانسالی و سالمندی کاملاً متفاوت است.
- پیام کلیدی: این کتاب بر «تداوم تحولی» تأکید دارد و نشان میدهد چگونه تجربیات زیسته در یک مرحله از زندگی، منابع تابآوری را برای مراحل بعدی (حتی دههها بعد) تجهیز میکنند.
تابآوری و عمل: نقشه راه عبور از شوکهای اجتماعی
کتاب «تابآوری و عمل» (۲۰۲۶) اثر آرتور لوین (Arthur Levine)، پاسخی مستقیم به بیثباتیهای اجتماعی سالهای اخیر است. لوین در این اثر، از مفهوم «تابآوری ایستا» فاصله گرفته و به سمت «تابآوری فعال» حرکت میکند.
- تبدیل شوک به اقدام: تمرکز اصلی این پژوهش بر این است که چگونه سازمانها و جوامع میتوانند شوکهای ناگهانی (مانند بحرانهای اقتصادی یا فروپاشیهای نهادی) را به «سوخت تغییر» تبدیل کنند.
- مدل عملیاتی: لوین ابزارهایی را برای سیاستگذاران ارائه میدهد تا از مرحله «بقا» به مرحله «بازسازی هوشمندانه» عبور کنند. او معتقد است تابآوری واقعی نه در تحمل فشار، بلکه در قدرت مانور در حین فشار نهفته است.
تابآوری اجتماعی مهاجران: برنده جایزه معتبر PROSE ۲۰۲۶
این اثر که در اواخر ۲۰۲۵ منتشر شد و در سال ۲۰۲۶ جایزه معتبر PROSE را از آن خود کرد، به یکی از چالشبرانگیزترین موضوعات قرن حاضر میپردازد.
- رویکرد جامعهشناختی: این کتاب تابآوری را از سطح فردی خارج کرده و به سطح «شبکههای حمایتی» و «سرمایه اجتماعی» میبرد. نویسندگان این اثر نشان میدهند که چگونه مهاجران با وجود از دست دادن ریشههای جغرافیایی، از طریق ایجاد «جوامع تابآور موقت»، به بازسازی هویت و بقای اقتصادی خود کمک میکنند.
- اهمیت پژوهش: کسب جایزه PROSE نشاندهنده دقت علمی و تأثیر عمیق این اثر بر سیاستهای مهاجرتی و مددکاری اجتماعی بینالمللی است.
جمعبندی و چشمانداز برای متخصصان داخلی
بررسی این آثار نشان میدهد که ترندهای جهانی تابآوری در سال ۲۰۲۶ بر سه محور اصلی استوار است:
نگاه طولی و زمانی: توجه به اثرات درازمدت تروما در کل زندگی.
پراگماتیسم (عملگرایی): اولویت دادن به «اقدام» بر «نظریهپردازی محض».
زمینه-محوری: درک تابآوری در بسترهای خاص مانند مهاجرت یا بحرانهای ساختاری.
برای جامعه متخصصان و پژوهشگران ایران، بومیسازی این مفاهیم و استفاده از مدلهای عملیاتی ارائه شده در این آثار (بهویژه مدلهای عملگرای آرتور لوین)، میتواند گامی بلند در جهت ارتقای شاخصهای تابآوری ملی و سازمانی باشد.
گردآوری و تنظیم: دبیرخانه علمی رسانه تابآوری ایران
