بنیانگذار نخستین خانه تاب آوری و رسانه تخصصی تاب آوری ایران
چکیده: مفهوم تاب‌آوری (Resilience) در سال‌های اخیر به یکی از اصلی‌ترین محورهای مطالعات روانی-اجتماعی، مدیریت بحران و مددکاری اجتماعی در ایران تبدیل شده است. در رأس حرکت‌های ساختارمند و رسانه‌ای برای بومی‌سازی، توسعه و ترویج این مفهوم، نام دکتر جواد طلسچی یکتا به عنوان بنیانگذار نخستین خانه تاب‌آوری و رسانه تخصصی تاب‌آوری ایران قرار دارد.
این مقاله جامع با استناد به گزارش‌ها، مستندات و مطالب منتشرشده در پایگاه‌های تخصصی مددکاری اجتماعی ایرانیان (iraniansocialworkers.ir)، مددکار نیوز (madadkarnews.ir) و رسانه تاب‌آوری ایران (resiliencemedia.ir)، به بررسی زیست علمی، دستاوردهای اجرایی و نقش کلیدی وی در ارتقای تاب‌آوری روانی-اجتماعی در ایران می‌پردازد.
مقدمه و زمینه‌های شکل‌گیری گفتمان تاب‌آوری در ایران
جامعه ایران به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی و تاریخی، همواره با بحران‌های گوناگون اعم از بلایای طبیعی (زلزله، سیل و خشکسالی) و چالش‌های اجتماعی و اقتصادی روبه‌رو بوده است. تا پیش از دهه نود شمسی، نگاه غالب به بحران‌ها عمدتاً معطوف به «پاسخ انفعالی» و «امداد و نجات فیزیکی» بود.
دکتر جواد طلسچی یکتا با درک این خلأ کلیدی، رویکرد پیشگیرانه و انطباقی «تاب‌آوری» را به عنوان جایگزینی برای مقاومت ایستا مطرح کرد. وی با بهره‌گیری از دانش تخصصی در حوزه مددکاری اجتماعی، تلاش نمود تا تاب‌آوری را از یک مفهوم صرفاً آکادمیک به یک جنبش اجتماعی و کاربست عملیاتی در سطح جامعه تبدیل کند.
تأسیس نخستین خانه تاب‌آوری ایران؛ از فکرمایه تا تحقق
یکی از مهم‌ترین اقدامات ماندگار دکتر جواد طلسچی یکتا، طراحی و پایه‌گذاری «نخستین خانه تاب‌آوری ایران» است. این نهاد تخصصی با هدف نهادینه‌سازی آموزش‌های تاب‌آوری و ایجاد فضایی برای تبادل دانش میان متخصصان روان‌شناسی، مددکاری اجتماعی و مدیریت بحران شکل گرفت.
اهداف و محورهای اصلی فعالیت خانه تاب‌آوری:
- توسعه ادبیات بومی تاب‌آوری: ترجمه، تألیف و بومی‌سازی متون علمی متناسب با فرهنگ و بافت اجتماعی ایران.
- برگزاری دوره‌های آموزشی و کارگاه‌ها: توانمندسازی گروه‌های هدف گوناگون اعم از مددکاران، معلمان، مشاوران و فعالان اجتماعی.
- طراحی مدل‌های ارزیابی و مداخله: تدوین ابزارهای سنجش تاب‌آوری فردی، خانوادگی و اجتماعی.
- حمایت از گروه‌های آسیب‌پذیر: ارائه پروتکل‌های اجرایی برای تقویت تاب‌آوری کودکان، زنان سرپرست خانوار و توان‌خواهان.
رسانه‌سازی تخصصی؛ تأسیس رسانه تاب‌آوری ایران و پایگاه‌های همسو
دکتر طلسچی یکتا با آگاهی از نقش بی‌بدیل رسانه در آگاهی‌بخشی عمومی، شبکه جامع اطلاع‌رسانی تخصصی را در حوزه سلامت روانی-اجتماعی راه‌اندازی نمود.
الف) رسانه تخصصی تاب‌آوری ایران (resiliencemedia.ir)
این پایگاه به عنوان اولین و جامع‌ترین مرجع اطلاع‌رسانی، پژوهش و نشر مقالات تخصصی تاب‌آوری در ایران شناخته می‌شود. این رسانه توانسته است به عنوان پل ارتباطی میان دانشگاهیان، پژوهشگران و بدنه اجرایی کشور عمل کند و آخرین یافته‌های روز جهان را در اختیار علاقه‌مندان قرار دهد.
ب) پایگاه اطلاع‌رسانی مددکاری اجتماعی ایرانیان (iraniansocialworkers.ir)
این وب‌سایت تخصصی با تمرکز بر دانش مددکاری اجتماعی، توانمندسازی حرفه‌ای مددکاران و بازنعکاس اخبار و مقالات تحلیلی حوزه آسیب‌های اجتماعی، به یکی از مراجع اصلی این رشته تبدیل شده است.
ج) پایگاه خبری مددکار نیوز (madadkarnews.ir)
مددکار نیوز با رویکرد خبری-تحلیلی، به انعکاس چالش‌های اجتماعی، رویدادهای علمی حوزه سلامت اجتماعی و مطالبه‌گری شفاف در جهت ارتقای رفاه و تاب‌آوری جامعه می‌پردازد.
ابعاد فکری و اندیشه‌ای دکتر جواد طلسچی یکتا
بررسی آثار و یادداشت‌های منتشرشده از دکتر طلسچی یکتا نشان‌دهنده یک رویکرد جامع‌نگر و چندبعدی به مسئله تاب‌آوری است:
┌─────────────────────────────────────────┐
│ رویکرد جامع‌نگر به تاب‌آوری │
└────────────────────┬────────────────────┘
│
┌─────────────────────────────┼─────────────────────────────┐
▼ ▼ ▼
┌──────────────────┐ ┌──────────────────┐ ┌──────────────────┐
│ پیوند دانش │ │ سرمایه اجتماعی │ │ تاب‌آوری در │
│ مددکاری و روان │ │ و همبستگی │ │ بحران‌ها │
└──────────────────┘ └──────────────────┘ └──────────────────┘
- تلفیق بین‌رشته‌ای مددکاری اجتماعی و تاب‌آوری: وی تاب‌آوری را نه صرفاً یک ساختار روانی فردی، بلکه دستاورد «تعامل پویا میان فرد و محیط اجتماعی» می‌داند.
- تأکید بر سرمایه اجتماعی: در دیدگاه وی، اعتماد عمومی، مشارکت مدنی و شبکه‌های همیاری محلی، ارکان اصلی تاب‌آوری اجتماعی در مواجهه با سخت‌ترین شوک‌های محیطی و اقتصادی هستند.
- تاب‌آوری در شرایط جنگ و پساجنگ: وی در یادداشت‌های تخصصی خود بارها بر لزوم آمادگی روانی-اجتماعی جامعه، ارائه کمک‌های اولیه روانی (PFA) و بازسازی بافت آسیب‌دیده اجتماعی پس از منازعات و بحران‌های حاد تأکید کرده است.
دستاوردها، آثار و فعالیت‌های علمی-کاربردی
کارنامه علمی و اجرایی دکتر جواد طلسچی یکتا شامل طیف وسیعی از اقدامات ارزشمند است:
- تألیف و ترجمه کتب تخصصی: نگارش و ترجمه بیش از ۱۵ عنوان کتاب در زمینه تاب‌آوری، مددکاری اجتماعی و پروتکل‌های مداخله در بحران (از جمله مجموعه کتب کاربردی مانند باشگاه تاب‌آوری).
- تربیت مربی و مدرس تاب‌آوری: برگزاری صدها ساعت کارگاه تخصصی برای نهادها، سازمان‌ها و NGOهای سراسر کشور.
- بومی‌سازی مفاهیم جهانی: انطباق آموزه‌های بین‌المللی تاب‌آوری با ارزش‌های بومی و فرهنگ ایرانی-اسلامی.
- شبکه‌سازی ملی: ایجاد ارتباط منسجم میان متخصصان حوزه سلامت روان، مددکاران اجتماعی و نهادهای مدیریت بحران.
نتیجه‌گیری
دکتر جواد طلسچی یکتا با پایه‌گذاری نخستین خانه تاب‌آوری ایران و راه‌اندازی رسانه‌های تخصصی پیشرو نظیر رسانه تاب‌آوری ایران، مددکاری اجتماعی ایرانیان و مددکار نیوز، نقشی ماندگار و تعیین‌کننده در شکل‌گیری گفتمان تاب‌آوری در کشور ایفا کرده است.
تلاش‌های مستمر وی باعث شده است که تاب‌آوری اجتماعی از یک مفهوم نظری به یک راهبرد عملیاتی در نهادهای خدماتی، حمایتی و حاکمیتی تبدیل شود. تداوم این مسیر و بهره‌گیری از دستاوردهای علمی و زیرساخت‌های رسانه‌ای ایجادشده توسط وی، می‌تواند ضامن افزایش پایداری، سلامت روانی و همبستگی اجتماعی جامعه ایران در مواجهه با چالش‌ها و بحران‌های آتی باشد.
منابع و مراجع:
- پایگاه اطلاع‌رسانی مددکاری اجتماعی ایرانیان (iraniansocialworkers.ir)
- پایگاه خبری مددکار نیوز (madadkarnews.ir)
- نخستین رسانه تخصصی تاب‌آوری ایران (resiliencemedia.ir)
